FIFO wydaje najpierw towar przyjęty najwcześniej, FEFO - towar z najkrótszym terminem przydatności, LIFO - towar przyjęty najpóźniej. Wybór metody nie jest kwestią preferencji, tylko właściwości asortymentu: produkty z datą ważności wymagają FEFO, towary starzejące się technologicznie - FIFO, a materiały sypkie składowane warstwowo bywają obsługiwane w LIFO z powodów fizycznych. System WMS zamienia regułę w podpowiedź lokacji, której magazynier nie musi pamiętać ani wyliczać.
Czym są FIFO, FEFO i LIFO
FIFO - first in, first out
Pierwsze przyszło, pierwsze wychodzi. Kryterium jest data przyjęcia jednostki do magazynu: system wskazuje do pobrania tę paletę, która leży najdłużej. Metoda odpowiada naturalnemu porządkowi obrotu i chroni przed sytuacją, w której część zapasu zalega latami, podczas gdy obok rotuje towar przyjęty w zeszłym tygodniu.
FEFO - first expired, first out
Pierwsze traci ważność, pierwsze wychodzi. Kryterium jest termin przydatności, a nie data przyjęcia. Różnica bywa istotna: dostawa przyjęta wczoraj może mieć krótszy termin niż dostawa sprzed miesiąca, jeżeli producent wysłał towar z końcówki serii. FIFO wydałoby wtedy starszą paletę o dłuższym terminie, a krótszy termin przeterminowałby się na regale.
LIFO - last in, first out
Ostatnie przyszło, pierwsze wychodzi. W obrocie towarowym metoda występuje rzadko i zwykle nie z wyboru, lecz z ograniczeń fizycznych: przy składowaniu blokowym albo w regale wjezdnym dostęp ma tylko jednostka odłożona ostatnio. LIFO bywa też metodą wyceny zapasu w rachunkowości niektórych jurysdykcji - to osobne zagadnienie, niezwiązane z fizycznym ruchem towaru.
Metody uzupełniające
Obok trzech głównych reguł spotyka się LOFO (lowest in, first out - najpierw towar o najniższej cenie nabycia) i HIFO (highest in, first out). Obie dotyczą wyceny, nie logistyki, i pojawiają się w konfiguracji systemu tylko wtedy, gdy magazyn prowadzi rozliczenie wartościowe partii.
Studio WMS.net - lista dokumentów wydania
Sekcja Wydania w module Magazyn Studio WMS.net gromadzi wszystkie dokumenty wydania: WZ (Wydanie Zewnętrzne) realizowane na podstawie zlecenia ZWZ oraz WZB (Wydanie Zewnętrzne Bezpośrednie) bez wcześniejszego zlecenia. Lista prezentuje numer dokumentu, odbiorcę, planowaną datę wydania, liczbę pozycji i status - od oczekującego na kompletację, przez skompletowany, aż po wydany i zamknięty. Operator może otworzyć szczegóły dokumentu, zobaczyć które pozycje są skompletowane i jakie lokalizacje zostały wskazane do pickingu.
Porównanie metod i zastosowania
| Metoda | Rozwinięcie | Kryterium wyboru jednostki | Typowe zastosowanie | Główne ryzyko |
|---|---|---|---|---|
| FIFO | First In, First Out | Najwcześniejsza data przyjęcia | Elektronika, części zamienne, opakowania, chemia budowlana | Towar o krótkim terminie może zostać wydany po nowszej dostawie o dłuższym terminie |
| FEFO | First Expired, First Out | Najkrótszy termin przydatności | Żywność, farmacja, kosmetyki, odczynniki, karma dla zwierząt | Brak terminu w kartotece unieważnia regułę - pozycja wypada z kolejki |
| LIFO | Last In, First Out | Najpóźniejsza data przyjęcia | Kruszywa, materiały sypkie, składowanie blokowe i regały wjezdne | Zaleganie dolnych warstw zapasu przez nieokreślony czas |
| LOFO | Lowest In, First Out | Najniższa cena nabycia | Rozliczenie wartościowe partii, magazyny surowców giełdowych | Rozjazd między ruchem fizycznym a wyceną księgową |
W jednym magazynie metody zwykle współistnieją. Reguła przypisuje się do grupy asortymentowej albo do konkretnego indeksu, nie do całego obiektu. Typowy układ w magazynie spożywczym to FEFO dla towaru z terminem, FIFO dla opakowań zbiorczych i brak reguły dla materiałów pomocniczych.
FEFO w praktyce - daty ważności i partie
Skąd system zna termin
FEFO działa tylko wtedy, gdy termin przydatności trafia do bazy w chwili przyjęcia. Są trzy drogi: odczyt z etykiety logistycznej GS1, gdzie termin siedzi w identyfikatorze zastosowania 17, ręczne wpisanie przy rejestracji dostawy albo pobranie z awizacji przesłanej przez dostawcę. Pierwsza droga jest najpewniejsza, bo nie wymaga przepisywania.
Problem pojawia się przy dostawach bez etykiety standardowej. Wtedy termin wprowadza operator, a każde ręczne wprowadzenie jest źródłem literówek - data przesunięta o rok wypycha paletę na koniec kolejki i zostaje na regale. Kontrola zakresu przy wprowadzaniu (odrzucenie dat z przeszłości i dat odległych o więcej niż typowy okres przydatności) usuwa większość takich przypadków.
Partia jako nośnik terminu
W praktyce termin przypisuje się nie do sztuki, lecz do partii produkcyjnej. Jedna partia to jednorodny wsad z tą samą datą produkcji i tym samym terminem. Takie ułożenie danych ma dodatkową zaletę: przy wycofaniu serii z rynku wystarczy zapytać system o wszystkie lokacje i wszystkie wydania danej partii, żeby wskazać towar do zablokowania i odbiorców do powiadomienia.
Blokada zamiast pouczenia
Reguła FEFO ma sens, gdy jest egzekwowana przy pobraniu. Terminal pokazuje magazynierowi konkretną lokację i konkretną partię; skan innej pozycji kończy się komunikatem, a nie cichym zapisem. Wyjątek wymaga uprawnienia i zostawia ślad w rejestrze - dzięki temu wiadomo, kto i kiedy odstąpił od reguły oraz z jakiego powodu.
WMS - odczyt etykiety paletowej z numerem SSCC
Odczyt etykiety jednostki logistycznej w transakcji Smart Scan. Kod zawiera identyfikator 00 z osiemnastocyfrowym numerem SSCC, identyfikator 02 z numerem GTIN towaru znajdującego się na nośniku, identyfikator 37 z liczbą jednostek oraz identyfikator 10 z numerem partii. Protokół kontroli potwierdza poprawność obu cyfr kontrolnych. Numer SSCC trafia do kolumny NRPALETY, GTIN do kartoteki asortymentu, a liczba jednostek do pozycji dokumentu - dzięki temu jedno skanowanie zastępuje ręczne przepisywanie czterech wartości.
Jak system WMS wymusza kolejność pobrania
Podpowiedź lokacji przy wydaniu
Po zatwierdzeniu zlecenia wydania system wyznacza listę pobrań. Dla każdej pozycji wybiera lokację zgodnie z regułą przypisaną do indeksu, uwzględniając dodatkowo dostępność jednostki, blokady jakościowe i strefę, w której pracuje dany operator. Magazynier dostaje gotową kolejność i nie musi porównywać dat na etykietach.
Rezerwacja jednostki
Wskazana paleta zostaje zarezerwowana na czas realizacji zlecenia. Bez rezerwacji dwaj operatorzy realizujący równolegle dwa zlecenia trafiliby na tę samą pozycję, a drugi z nich musiałby szukać zamiennika, zwykle łamiąc regułę. To najczęstsza przyczyna naruszeń FEFO w magazynach obsługujących wiele zamówień jednocześnie.
Rozmieszczenie przy przyjęciu
Egzekwowanie reguły zaczyna się wcześniej niż przy wydaniu - przy przyjęciu towaru do magazynu. Jeżeli nowa dostawa trafi przed starszą w regale przepływowym obsługiwanym z jednej strony, fizyczna kolejność uniemożliwi realizację FIFO bez przekładania palet. Dlatego system podpowiada lokację odłożenia z uwzględnieniem tego, co już leży w kanale.
Kontrola i raport odstępstw
Raport naruszeń pokazuje pobrania niezgodne z regułą wraz z operatorem, zleceniem i różnicą terminów. Regularny przegląd tego raportu ujawnia problemy organizacyjne - najczęściej brak miejsca w strefie kompletacji albo źle ustawioną priorytetyzację zleceń pilnych.
Typowe problemy przy wdrażaniu reguły
- Braki w danych. Pozycja bez wprowadzonego terminu wypada z kolejki FEFO i zostaje w magazynie do momentu, w którym ktoś zauważy ją przy inwentaryzacji. Uzupełnienie kartoteki jest warunkiem wstępnym, nie zadaniem na później.
- Reguła bez struktury lokacji. FIFO w magazynie, w którym towar jednego indeksu leży w kilkunastu przypadkowych miejscach, oznacza dłuższą trasę kompletacji. Reguła powinna iść w parze z uporządkowaniem miejsc składowania.
- Ręczne obejścia. Jeżeli odstępstwo jest łatwiejsze niż zgodne pobranie, załoga wybierze odstępstwo. Wymóg uprawnienia i powodu przy wyjątku nie jest biurokracją, tylko warunkiem utrzymania reguły.
- Mieszanie partii na jednej palecie. Paleta zawierająca dwie partie o różnych terminach nie da się jednoznacznie zakwalifikować. Rozdzielenie takich jednostek przy przyjęciu jest tańsze niż wyjaśnianie rozbieżności przy wydaniu.
- Traktowanie LIFO jako wyboru. Jeżeli LIFO wynika z regału wjezdnego, a asortyment ma termin ważności, konflikt rozwiąże zmiana technologii składowania, a nie zmiana ustawienia w systemie.
Powiązane materiały na tej witrynie: partie produkcyjne i daty ważności, rotacja i zaleganie, wydanie z magazynu, kompletacja zamówień oraz system WMS.