Klasyfikacja ABC dzieli asortyment według udziału w wartości obrotu, klasyfikacja XYZ - według stabilności popytu. Grupa A to nieliczne indeksy odpowiadające za większość obrotu, grupa C to liczne indeksy o marginalnym udziale. W wymiarze XYZ litera X oznacza popyt regularny i łatwy do prognozowania, Z - popyt sporadyczny i nieprzewidywalny. Połączenie obu wymiarów daje dziewięć grup, z których każda ma inną strategię zapasu i inne miejsce w układzie magazynu.
Analiza ABC - podział według wartości obrotu
Punktem wyjścia jest obserwacja, że udział poszczególnych indeksów w obrocie magazynu jest skrajnie nierówny. Kilka procent asortymentu odpowiada za większość wartości wydań, a długi ogon pozycji generuje ruch symboliczny. Analiza ABC porządkuje tę nierówność w trzy klasy.
Procedura jest prosta: dla każdego indeksu liczy się wartość wydań w badanym okresie, sortuje pozycje malejąco, wylicza udział skumulowany i tnie listę w dwóch miejscach. Klasyczny podział to około 80 procent wartości dla grupy A, kolejne 15 procent dla grupy B i pozostałe 5 procent dla grupy C - ale progi warto dostosować do własnego rozkładu, bo w magazynie części zamiennych wygląda on inaczej niż w dystrybucji spożywczej.
Kryterium nie musi być wartościowe. W magazynie, w którym decyduje pracochłonność, sensowniejsze bywa sortowanie według liczby linii pobrań, a nie według złotówek. Indeks tani, ale pobierany kilkadziesiąt razy dziennie, obciąża magazyn bardziej niż drogi towar wydawany raz w miesiącu paletą.
Studio WMS.net - wizualizacja układu magazynu
Moduł Wizualizacja w sekcji Magazyn Studio WMS.net prezentuje graficzny rzut z góry na układ magazynu z zaznaczonymi regałami, strefami i lokalizacjami składowania. Kolory wskazują poziom zajętości: zielony - lokalizacja wolna, żółty - częściowo zajęta, czerwony - pełna lub zablokowana. Kliknięcie na lokalizację otwiera panel z aktualnym asortymentem i ilościami. Wizualizacja ułatwia zarządzanie przestrzenią, planowanie przesunięć konsolidacyjnych oraz szybkie zlokalizowanie towaru bez konieczności przeglądania list.
Analiza XYZ - podział według przewidywalności
Drugi wymiar opisuje nie wielkość, lecz regularność. Ten sam indeks może mieć wysoki obrót przy popycie równomiernym albo przy popycie skoncentrowanym w dwóch tygodniach roku - i to dwie zupełnie różne sytuacje z punktu widzenia planowania zapasu.
Miarą jest zmienność wydań w kolejnych okresach, najczęściej współczynnik zmienności liczony jako odchylenie standardowe podzielone przez średnią. Im niższa wartość, tym stabilniejszy popyt.
- X - popyt regularny, niewielkie wahania, prognoza obarczona małym błędem. Zapas bezpieczeństwa może być niski.
- Y - popyt zmienny, ale z rozpoznawalnym wzorcem: sezonowość, cykl tygodniowy, wpływ promocji. Prognoza wymaga uwzględnienia tego wzorca.
- Z - popyt sporadyczny i nieregularny, często pojedyncze zamówienia w odstępach miesięcznych. Prognozowanie statystyczne jest tu mało użyteczne.
Analiza XYZ wymaga danych z dłuższego okresu niż ABC. Dwanaście miesięcy to minimum pozwalające odróżnić sezonowość od przypadku; przy krótszym szeregu pozycja sezonowa zostanie zaklasyfikowana jako nieprzewidywalna.
Macierz ABC/XYZ - dziewięć grup i wnioski
Zestawienie obu wymiarów daje siatkę, w której każda komórka opisuje inny problem zarządczy.
| Grupa | Charakterystyka | Strategia zapasu | Miejsce w magazynie |
|---|---|---|---|
| AX | Wysoki obrót, popyt stabilny | Niski zapas bezpieczeństwa, częste dostawy, możliwa praca w trybie ciągłego uzupełniania | Najbliżej strefy wydań, na poziomie pobrania ręcznego |
| AY | Wysoki obrót, popyt z wzorcem sezonowym | Zapas zmienny w cyklu, prognoza uwzględniająca sezon i promocje | Blisko strefy wydań, z rezerwą miejsca na szczyt sezonu |
| AZ | Wysoki obrót, popyt nieprzewidywalny | Wysoki zapas bezpieczeństwa albo umowa z dostawcą na krótki czas reakcji | Blisko strefy wydań, z buforem na nagłe wydania |
| BX | Średni obrót, popyt stabilny | Zapas według standardowego punktu zamawiania | Strefa środkowa, poziomy łatwo dostępne |
| BY | Średni obrót, popyt zmienny | Przegląd okresowy poziomu zapasu, korekta przed sezonem | Strefa środkowa |
| BZ | Średni obrót, popyt sporadyczny | Zapas minimalny, zamawianie pod zamówienie klienta | Strefa środkowa, wyższe poziomy regału |
| CX | Niski obrót, popyt stabilny | Duże partie zamówieniowe rzadziej, niski koszt utrzymania | Dalsze strefy, wyższe poziomy |
| CY | Niski obrót, popyt zmienny | Zapas minimalny, obserwacja przed sezonem | Dalsze strefy |
| CZ | Niski obrót, popyt sporadyczny | Kandydaci do likwidacji zapasu lub obsługi wyłącznie na zamówienie | Najdalsze strefy, składowanie zbiorcze |
Największą wartość praktyczną ma narożnik AZ i narożnik CZ. Pierwszy to pozycje krytyczne, których brak zatrzyma sprzedaż, a których nie da się dobrze prognozować - tu inwestycja w zapas bezpieczeństwa jest uzasadniona. Drugi to najczęstsze źródło zamrożonego kapitału: towar tani, rzadko ruszany i kupiony kiedyś w większej partii, bo „było taniej".
WMS - asortyment wymiary i parametry składowania
Druga zakładka formularza asortymentu zawiera parametry logistyczne niezbędne do zarządzania towarem. Sekcja Wymiary określa wysokość, szerokość, głębokość i objętość. Pakowanie definiuje opakowanie jednostkowe, ilość w opakowaniu zbiorczym, ilość na palecie i rodzaj palety. Składowanie zawiera opcję piętrowego i liczbę warstw. Sekcja Definicje zapasów pozwala wskazać domyślną lokację oraz progi zapasu minimalnego, maksymalnego i optymalnego.
Zastosowanie w rozmieszczeniu towaru
Slotting, czyli przypisanie asortymentu do lokacji
Najbardziej wymierny efekt klasyfikacji to skrócenie trasy kompletacji. Indeksy z grupy A pobierane są wielokrotnie w ciągu zmiany, więc każdy metr od strefy wydań mnoży się przez liczbę pobrań. Przeniesienie grupy A na poziom pobrania ręcznego w pobliżu strefy pakowania skraca czas kompletacji bez inwestycji w sprzęt - opisujemy to szerzej przy optymalizacji powierzchni magazynowej.
Warunkiem jest aktualność klasyfikacji. Przypisanie zrobione raz i zostawione na trzy lata przestaje odpowiadać rzeczywistości, bo asortyment się zmienia. Przegląd kwartalny wystarcza w większości magazynów, w handlu sezonowym potrzebny bywa częstszy.
Częstotliwość inwentaryzacji
Drugie zastosowanie dotyczy kontroli stanu. Pozycje z grupy A warto sprawdzać znacznie częściej niż z grupy C, bo błąd na indeksie o dużym obrocie kosztuje więcej i szybciej się propaguje. To podstawa harmonogramu inwentaryzacji ciągłej, w której zamiast jednego spisu rocznego sprawdza się codziennie wybraną pulę lokacji.
Poziom zapasu bezpieczeństwa
Trzecie zastosowanie to polityka zamawiania. Jednolity zapas bezpieczeństwa dla całego asortymentu jest zawsze zły w dwie strony naraz: za wysoki dla pozycji stabilnych i za niski dla nieprzewidywalnych. Zróżnicowanie według macierzy pozwala obniżyć łączną wartość zapasu przy jednoczesnym ograniczeniu braków - efekt widoczny w stanach magazynowych już po kilku cyklach zamówień.
Decyzje o wycofaniu asortymentu
Grupa CZ zestawiona z raportem rotacji i zalegania daje listę kandydatów do wyprzedaży. To decyzja handlowa, nie magazynowa, ale magazyn dostarcza do niej danych: ile pozycja zajmuje miejsc, od kiedy leży i jaka jest jej wartość.
Jak przeprowadzić klasyfikację na własnych danych
- Wybierz okres. Dla ABC wystarczą trzy do sześciu miesięcy, dla XYZ potrzeba pełnych dwunastu, żeby sezon odróżnić od przypadku.
- Ustal kryterium ABC. Wartość wydań, liczba wydanych sztuk albo liczba linii pobrań - w zależności od tego, czy optymalizujesz kapitał, czy pracochłonność.
- Wyeksportuj historię wydań. Podstawą są pozycje dokumentów WZ z dokumentów magazynowych, w rozbiciu na indeks i okres.
- Policz udziały skumulowane i wyznacz progi. Progi 80/15/5 są punktem wyjścia, nie regułą - dopasuj je do kształtu własnej krzywej.
- Policz współczynnik zmienności dla każdego indeksu w ujęciu miesięcznym lub tygodniowym i przypisz litery X, Y, Z według przyjętych progów.
- Zapisz klasę w kartotece towarowej. Bez tego klasyfikacja zostaje w arkuszu i nie wpływa na podpowiedzi systemu przy odkładaniu towaru.
- Ustal cykl przeglądu. Klasyfikacja jest zdjęciem stanu, nie stałą cechą indeksu.
Praktyczna uwaga: pozycje nowe, wprowadzone w trakcie badanego okresu, zaburzają wynik - mają niepełną historię i trafiają do grupy C mimo rosnącego popytu. Warto je wyłączyć z analizy i obsłużyć osobno przez pierwsze kilka miesięcy.
Powiązane materiały na tej witrynie: ABC magazynu, wskaźniki KPI magazynu, kompletacja zamówień, miejsca składowania oraz gospodarka magazynowa.